Kategorie
Bez kategorii

Koniec roku to upływ terminów przedawnienia

Warto przypomnieć, że terminy przedawnienia niektórych roszczeń upływają na zasadach, obowiązujących od 2018 r.  z końcem roku kalendarzowego. Pozostało jeszcze dość czasu, by zapobiec przedawnieniu roszczeń, dla których termin przedawnienia upłynie z końcem bieżącego roku.

Dlaczego przedawnienie jest tak ważne? Bo po upływie terminu przedawnienia dłużnik może co do zasady uchylić się od zaspokojenia roszczenia, chyba że zrzekł się korzystania z zarzutu przedawnienia. Innymi słowy, próba dochodzenia albo wyegzekwowania przedawnionego roszczenia może okazać się nieskuteczna. Żeby tak się nie stało, trzeba jeszcze przed upływem terminu przedawnienia przerwać bieg przedawnienia, robiąc to w jeden z sposobów, wymienionych w art. 123 Kodeksu cywilnego (dalej k.c.), jak na przykład: występując z powództwem do sądu lub zawezwaniem sądowym do próby ugodowej, wszczynając mediacje, składając wniosek o wszczęcie egzekucji, uzyskując uznanie roszczenia przez dłużnika. Przerwany termin przedawnienia biegnie na nowo!

Jeżeli jednak nie zdążymy przerwać przedawnienia i skierujemy sprawę do sądu po upływie terminu przedawnienia, a pozwanym (dłużnikiem) jest:

  • przedsiębiorca – wówczas będzie on mógł w toku procesu podnieść zarzut przedawnienia, co doprowadzi do oddalenia powództwa,
  • konsument – wówczas sąd z urzędu (zgodnie z art. 117 § 21 k.c.) zbada przedawnienie i oddali powództwo (z wyjątkiem przypadku opisanego w art. 1171 § 1 k.c., gdy sąd może nie uwzględnić przedawnienia roszczenia, jeżeli wymagają tego względy słuszności).
Ile wynoszą terminy przedawnienia?
  • Podstawowy termin przedawnienia ma zastosowanie do tych roszczeń majątkowych, dla których przepis szczególny nie przewiduje innego terminu. Do 8 lipca 2018 r. wynosił on 10 lat. Od 9 lipca 2018 r. termin ten uległ skróceniu do lat 6.
  • Krótszy, bo 3 letni termin przedawnienia dotyczy:
    • roszczeń okresowych (takich jak np. roszczenie o odsetki, czynsz najmu);
    • roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
  • Jednak od powyższych terminów istnieje wiele wyjątków, zawartych w przepisach szczególnych (zwłaszcza w przepisach Kodeksu cywilnego), określających dla wybranych roszczeń inne terminy przedawnienia.

Zgodnie z przepisami ustawy z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (nazywanej tu „Ustawą z 2018 roku”), począwszy od jej wejścia w życie, to jest od 9 lipca 2018 roku:

  • każde nieprzedawnione w dniu 9.07.2018 r. roszczenie,
  • którego termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata

przedawnia się z końcem roku kalendarzowego, w którym upływa termin przedawnienia dla tego roszczenia.

Roszczenia dla których terminy przedawnienia zostały skrócone:

Pewna modyfikacja dotyczy tych roszczeń, dla których mocą Ustawy z 2018 roku termin przedawnienia został skrócony. Dotyczy to tych roszczeń, do których zastosowanie mają podstawowe terminy przedawnienia, skrócone z 10 do 6 lat, których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 9 lipca 2018 roku. Przyjęto, że dla takich roszczeń termin przedawnienia biegnie „od nowa” od dnia wejścia w życie przepisów Ustawy z 2018 roku (t. j. od 9 lipca 2018 r.) i wynosi 6 lat, czyli powinien upłynąć 31 grudnia 2024 roku. Gdyby jednak przy uwzględnieniu przepisów „starych”, czyli obowiązujących przed 9 lipca 2018 r., termin 10 letni przedawnienia miał upłynąć wcześniej (czyli przed 31 grudnia 2024 r.), to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Należy nadmienić, że Ustawą z 2018 roku został także znowelizowany art. 125 k.c., który dotyczy m.in. roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu (lub zatwierdzonych ugód). Termin został skrócony z 10 do 6 lat. W przypadku, gdy roszczenie to obejmuje również świadczenia okresowe należne w przyszłości roszczenie dotyczące świadczeń okresowych przedawnia się z upływem lat trzech. Termin przedawnienia należy liczyć od momentu uprawomocnienia się orzeczenia. Dalsze uwagi dotyczące skrócenia podstawowego 10 letniego terminu przedawnienia odnoszą się także do skróconego 10 letniego terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych orzeczeniem sądu.

Wątpliwości interpretacyjne:

Nie dokonując w tym miejscu szczegółowej analizy prawnej, należy jednak zwrócić uwagę na wątpliwości interpretacyjne, jakie powstały na tle przepisów Ustawy z 2018 roku. Sama Ustawa z 2018 roku jest dość krótka i z pozoru prosta, ale okazuje się, że nawet proste nowelizacje można przez pośpiech i niedbałość znacznie skomplikować.

W odniesieniu do przepisów regulujących skrócone terminy przedawnienia powstała wątpliwość, czy gdy należy stosować przepisy dotychczasowe do terminu przedawnienia (przedawnienie następuje wcześniej niż w oparciu o nowe przepisy), to ma zastosowanie przepis art. 118 zd. 2 k.c. mówiący o wydłużeniu terminu końcowego przedawnienia do ostatniego dnia roku kalendarzowego?

Większość (nielicznych) komentatorów tego zagadnienia stoi na stanowisku, że w takim wypadku nie przedłuża się terminu przedawnienia, które następuje w dacie dziennej w ciągu roku, wyznaczonej zgodnie z wcześniejszymi przepisami wraz z upływem 10 letniego okresu przedawnienia.

Należy zgodzić się z tym poglądem, prezentowanym m.in. przez prof. dr hab. P. Machnikowski [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz., Wyd. 9, Warszawa 2019, w którym wskazał, że z użycia w art. 5 ust. 2 słów „przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu” wynika, że te terminy, których bieg rozpoczął się przed wejściem w życie ustawy i był na tyle zaawansowany, że przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienie nastąpiłoby wcześniej niż po sześciu latach od jej wejścia w życie, nie przedłużają się do końca roku kalendarzowego (nie stosuje się do nich art. 118 zd. 2 k.c.). Zatem, przykładowo, jeżeli dziesięcioletni termin przedawnienia prawomocnego orzeczenia sądu, liczonego od uprawomocnienia się tego orzeczenia, upłynąłby przed 31 grudnia 2024 r. (np. 18 października 2022 r.) to w tym dniu nastąpi przedawnienie. Jeżeli jednak przedawnienie następowałoby po 31 grudnia 2024 r. (np. 14 lipca 2026 r.) przedawnienie nastąpi 31 grudnia 2024 r. zgodnie z art. 5 ust. 2 Ustawy z 2018 roku.

Pojawiła się jeszcze jedna wątpliwość dotycząca tych terminów przedawnienia, które nie uległy skróceniu mocą Ustawy z 2018 roku, wynoszą co najmniej 2 lata, a bieg terminu ich przedawnienia rozpoczął się i nie upłynął przed wejściem w życie Ustawy z 2018 roku. Pojawiły się dwa stanowiska odnośnie terminu przedawnienia takich roszczeń:

  • przedawnienie nastąpi z upływem terminu wyznaczonego na podstawie dotychczasowych przepisów,

(tak m.in. w wyrokach Sądu Rejonowego w Mrągowie z 30 września 2020 r., sygn. akt: I C 73/20; Sądu Rejonowego w Człuchowie z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt: I C 40/20; Sądu Okręgowego w Gliwicach z 11 marca 2020 r., sygn. akt: III Ca 650/19)

  • przedawnienie nastąpi z końcem roku kalendarzowego.

(tak m.in. w wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt: VIII Ca 275/20)

W opinii autora drugi ze scenariuszy opisanych powyżej jest scenariuszem poprawnym – przedawnienie powinno nastąpić z końcem roku kalendarzowego. Należy jednak podchodzić do tego z pewną dozą ostrożności, bowiem skoro istnieją rozbieżności w orzecznictwie – sądy raz opowiadają się za pierwszym, a raz za drugim scenariuszem, to należałoby raczej nie czekać np. z wystąpieniem do sądu do końca roku. W przypadku „ślepego” przyjęcia, że zawsze roszczenie przedawni się na koniec roku kalendarzowego można natknąć się na przykre konsekwencje w postaci oddalenia powództwa i uniemożliwienia jego dochodzenia w późniejszym czasie, a także z poniesieniem dodatkowych kosztów.

Do momentu zajęcia stanowiska w tym zakresie przez Sąd Najwyższy bezpieczniej jest założyć, że przedawnienie następuje na „starych” zasadach, tj. z upływem wcześniejszego terminu, a nie z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego (o czym przykład 6 poniżej).

Wnioski:

Jeżeli w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r. miały upłynąć terminy przedawnienia roszczeń, wynoszące co najmniej 2 lata (ale nie terminy 10 letnie przedawnienia), to w odniesieniu do wszystkich tych roszczeń możliwe jest przerwanie biegu przedawnienia do 31 grudnia 2020 roku i należy niezwłocznie w tym celu podjąć kroki. 

Ważna jest także weryfikacja posiadanych prawomocnych orzeczeń sądowych (także zatwierdzonych ugód), gdyż możliwość egzekucji na ich podstawie uległa skróceniu z 10 do 6 lat. 

Przykłady:

Przykład 1

10 stycznia 2018 r. została zawarta umowa o dzieło, w ramach której przyjmujący zamówienie zobowiązał się do wykonania określonego przedmiotu do dnia 10 września 2018 r. Zgodnie z art. 646 k.c. termin przedawnienia wynosi 2 lata od daty wymagalności roszczenia. Roszczenie stało się wymagalne 11 września 2018 r. a zatem 2 letni termin upływa 11 września 2020 r. Ze względu jednak na fakt, iż termin przedawnienia wynosi 2 lata, to zgodnie ze znowelizowanym art. 118 zd. 2 k.c. roszczenie przedawni się po 2 latach i ponad 3 miesiącach, to jest 31 grudnia 2020 r. (ostatniego dnia roku kalendarzowego).

Przykład 2

20 sierpnia 2018 r. została zawarta umowa sprzedaży, w ramach której kupujący zobowiązał się do zapłaty ceny 30 sierpnia 2018 r. Roszczenie stało się wymagalne 31 sierpnia 2018 r. Kupujący do chwili obecnej nie uiścił zapłaty. Pomimo tego, że sprzedaż dokonana była w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, to roszczenie o zapłatę ceny przedawni się w terminie 2 lat (przepis szczególny art. 554 k.c.), a nie po upływie 3 lat. W tej sytuacji również przedawnienie nie upłynie 31 sierpnia 2020 r., lecz 31 grudnia 2020 r.

Przykład 3

Wynajmujący oddał rzecz w najem. Najemca zwrócił rzecz 22 października 2019 r. Rzecz została uszkodzona. Wynajmujący chce dochodzić naprawienia szkody przeciwko najemcy. Zgodnie z art. 677 k.c. termin przedawnienia wynosi rok od dnia wydania rzeczy (także dla przedsiębiorcy). Roszczenie zatem przedawni się nie 31 grudnia 2020 r., a 23 października 2020 r. Nie znajdzie tutaj zastosowanie reguła dotycząca upływu terminu przedawnienia w ostatnim dniu roku kalendarzowego, bowiem termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Przykład 4

12 lutego 2018 r. została zawarta umowa sprzedaży, w ramach której kupujący zobowiązał się do zapłaty ceny 14 lutego 2018 r. Kupujący do chwili obecnej nie uiścił zapłaty. Przyjmując, że sprzedaż nie była dokonana w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (nie stosuje się art. 554 k.c.), to roszczenie o zapłatę ceny przedawnia się w terminie podstawowym, który na podstawie „starych” przepisów wynosił 10 lat. Oznaczałoby to, że roszczenie przedawniłoby się 15 lutego 2028 r. Ze względu jednak na art. 5 ust. 2 zd. 1 Ustawy z 2018 roku termin przedawnienia wynosić będzie 6 lat, a jego bieg rozpocznie się 9 lipca 2018 r. i upłynie 31 grudnia 2024 r.

Przykład 5

10 stycznia 2013 r. została zawarta umowa sprzedaży, w ramach której kupujący zobowiązał się do zapłaty ceny 12 lutego 2013 r. Kupujący do chwili obecnej nie uiścił zapłaty. Przyjmując, że sprzedaż nie była dokonana w ramach działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (art. 554 k.c.), to roszczenie o zapłatę ceny przedawniłoby się w terminie 10 lat, to jest 13 lutego 2023 r.Ponieważ na podstawie „starych” przepisów przedawnienie nastąpi wcześniej niż przy zastosowaniu aktualnie obowiązujących przepisów (wskazujących, że roszczenie przedawni się 31 grudnia 2024 r.), to termin przedawnienia wyznaczają stare przepisy i upływa on 13 lutego 2023 r.

Przykład 6

10 stycznia 2018 r. została zawarta umowa o dzieło, w ramach której przyjmujący zamówienie zobowiązał się do wykonania określonego przedmiotu do dnia 11 czerwca 2018 r. Zgodnie z art. 646 k.c. termin przedawnienia wynosi 2 lata od daty wymagalności roszczenia. Roszczenie stało się wymagalne 12 czerwca 2018 r., a więc upływ terminu przedawnienia powinien nastąpić nie 12 czerwca 2020 r., lecz 31 grudnia 2020 r.

Kategorie
Bez kategorii

Wybrane obowiązki pracodawcy w związku z COVID-19

Żyjemy w czasach zdominowanych przez pandemię koronawirusa. Jednym z podstawowych narzędzi w walce z pandemią są regulacje prawne nakazujące lub zakazujące określone zachowania. Także w Polsce tworzone jest prawo, czasem naprędce, mające doraźnie służyć zapobieganiu lub zwalczaniu COVID-19. Mamy do czynienia z jednej strony z przepisami powszechnie obowiązującymi, zawartymi w ustawach lub rozporządzeniach, a także z licznymi regulacjami, które mają charakter wskazania dobrych praktyk, zawartych w wytycznych, formułowanych przez różne organy administracji publicznej.

Część z tych regulacji adresowana jest do pracodawców, którzy zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy ponoszą odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy oraz są obowiązani chronić życie i zdrowie pracowników. Dlatego przy ustalaniu wewnętrznych (wewnątrzzakładowych) zasad postępowania, warto uwzględniać także rozwiązania zawarte w wytycznych, nie mających charakteru powszechnie obowiązującego prawa.

Z uwagi na ilość przepisów i wytycznych, w tym opracowaniu uwaga została zwrócona na te najważniejsze oraz mogące występować najpowszechniej, u wielu przedsiębiorców prowadzących różne rodzaje działalności. Trzeba pamiętać, że nie jest to katalog wyczerpujący, a poza tym ulega on nieustannym zmianom. Na ich zakres w konkretnym przypadku ma wpływ przede wszystkim rodzaj działalności, ale to czy zakład pracy mieści się na terenie powiatu oznaczonego kolorem żółtym lub czerwonym. Należy przy tym pamiętać, że mogą być wydawane odrębne regulacje dla poszczególnych branż. Należy zatem postrzegać niniejsze opracowanie przed wszystkim informacyjne, a jest ono aktualne według stanu na dzień 16 września 2020 r.

I. OBOWIĄZKI I WYTYCZNE SANITARNE

A. Obowiązki wynikające z Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (dalej jako: „Rozporządzenie”).

  1. Zapewnienie osobom zatrudnionym rękawiczek lub środków do dezynfekcji rąk.
  2. Nadzorowanie wykonywania obowiązku noszenia rękawiczek jednorazowych lub stosowania środków do dezynfekcji rąk przez osoby znajdujące się na terenie zakładu pracy (sklep, hala produkcyjna, biuro, punkt usługowy itp.).
  3. Nadzorowanie, aby stanowisko kasowe lub stanowisko obsługi były dezynfekowane co najmniej raz na godzinę.
  4. Przestrzeganie, aby w zakładach pracy pracownicy zakrywali usta i nos – obowiązek ten nie dotyczy osób wykonujących czynności zawodowe, służbowe zarobkowe w budynkach, zakładach, obiektach, placówkach i targowiskach z wyjątkiem osób wykonujących bezpośrednią obsługę interesantów.

B. Wskazania dla pracodawców zawarte w wytycznych przygotowanych przez Ministerstwo Rozwoju oraz przez Główny Inspektorat Sanitarny (dalej jako: „Wytyczne MR i GIS”).

  1. Umieszczenie dozowników w ogólnodostępnych miejscach, pokojach socjalnych, przy wejściach i wyjściach z zakładu pracy, jak również przy maszynach, z których korzysta więcej niż jeden pracownik. Dozowniki powinny być na bieżąco uzupełniane. Przy dozownikach oraz w łazienkach powinna zostać wywieszona zrozumiała informacja o sposobie poprawnego dezynfekowania lub mycia rąk.
  2. Zapewnienie papieru do wycierania rąk; zakaz używania suszarek do rąk.
  3. Polecenie pozostawiania miejsca pracy w czystości, jak również dezynfekowania elementów pomieszczeń socjalnych przed i po skorzystaniu z nich (np. poprzez wytarcie blatu, krzesła, przycisków sprzętu AGD, itd.) oraz elementów często dotykanych przez wielu pracowników takich jak klamki, włączniki światła, przyciski wind.
  4. Zapewnienie codziennego sprzątania pomieszczeń pracy z użyciem detergentów, w tym podłóg, stołów itd., a przede wszystkim pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.
  5. Polecenie korzystania z jednorazowych naczyń i sztućców podczas posiłku. W innym przypadku należy je zdezynfekować lub umyć w zmywarce w temperaturze co najmniej 60°C.
  6. Zminimalizowanie obecności osób trzecich do niezbędnego minimum. Osoby te powinny każdorazowo zakrywać ust i nos, jak również dezynfekować ręce. Stanowisko kasowe oraz stanowisko obsługi powinno posiadać np. szyby pleksi. Kontakt z klientami powinien zostać ograniczony do 15 minut. Osoby pracujące w biurze nie mają obowiązku noszenia maseczek, z wyjątkiem kontaktu z osobami z zewnątrz.
  7. Dbanie o sprawną i wydajną wentylację pomieszczeń pracy.
  8. Niestosowanie klimatyzacji oraz centralnej i miejscowej recyrkulacji powietrza, chyba że jest to niemożliwe.
  9. Czuwanie nad przestrzeganiem obowiązku zakrywania ust i nosa przez zewnętrznych dostawców i gości poruszających się po terenie zakładu.
  10. Promowanie płatności bezgotówkowych.
  11. Zakazanie używania wody do picia innej niż w pojemnikach jednorazowych.
  12. Dezynfekowanie PIN-padów po każdym kliencie.
  13. Monitorowanie codziennych prac porządkowych.
  14. Gromadzenie informacji dotyczących przypisania pracownika do konkretnych stanowisk lub obszarów pracy.

Warto zwrócić również uwagę na Wytyczne MR i GIS dotyczące przeprowadzania i udokumentowania wywiadów z pracownikami o braku występowania choroby oraz braku kontaktu z osobą zakażoną. Zgodnie z wyrażonym stanowiskiem można tego dokonać za zgodą pracownika. Nie jest to jednak zgodne z wytycznymi Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który stwierdził, że pracodawca co do zasady nie może badać temperatury oraz zbierać informacji na temat stanu zdrowia nawet za zgodą pracownika. Takie zachowanie może na razić pracodawcę na odpowiedzialność. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy działa on na podstawie przepisów prawa lub decyzji odpowiedniego inspektora sanitarnego.

C. Wytyczne Państwowej Inspekcji Pracy (dalej jako „PIP”).

  1. Zapewnienie odpowiednich środków czystości oraz czuwanie nad częstym dezynfekowaniem i czyszczeniem środków ochrony zbiorowej m.in. ubrań roboczych (jeżeli są wymagane), jak również elementów środowiska pracy – w szczególności części wspólnych (klamek, poręczy, drukarek itd.). Upewnienie się, że każdy z koszy posiada worek na śmieci.
  2. Dokonywanie regularnego czyszczenia i dezynfekcji pojazdów firmowych oraz wyposażenie ich w środki do dezynfekcji rąk, papierowe ręczniki i worki na śmieci.
  3. Usunięcie gazet, czasopism i broszur informacyjnych z pomieszczeń socjalnych, poczekalni.
  4. Ograniczenie liczby kontaktujących się ze sobą pracowników do 2-3 stałych osób (o ile to możliwe).
  5. Dopuszczenie do korzystania z pomieszczeń higieniczno-sanitarnych tak, aby czas ten uwzględniał harmonogramy czyszczenia i dezynfekcji.
  6. Zastosowanie mat dezynfekcyjnych przy wejściu do zakładu pracy.
  7. Pozostawienie przesyłek pocztowych na 2 – 3 godziny w pojemnikach przeznaczonych wyłącznie do tego celu. Przed ich włączeniem do dalszego obiegu należy je zdezynfekować.
  8. Polecenie stosowania rękawiczek jednorazowych w przypadku korzystania z maszyny przez więcej niż jedną osobę oraz zdezynfekowania jej przed i po skorzystaniu.
  9. Dbanie o sprawną i wydajną wentylację pomieszczeń pracy. Jeżeli budynek posiada mechaniczną instalację wentylacyjną powinna ona działać w trybie roboczym 24h/7dni, a jeżeli jej nie ma należy wietrzyć pomieszczenia przez co najmniej 10 minut co godzinę, w sposób ciągły w porze nocnej, a także 2 godziny przed i 2 godziny po rozpoczęciu pracy.

II. OBOWIĄZKI I WYTYCZNE DOTYCZĄCE ORGANIZACJI PRACY

A. Obowiązek wynikający z Rozporządzenia

Zapewnienie odległości miedzy stanowiskami pracy wynoszącej co najmniej 1,5m, chyba że jest to niemożliwe, a zakład ten zapewnia środki ochrony osobistej związane ze zwalczaniem epidemii.

B. Wytyczne MR i GIS

  1. Zapewnienie 1,5m odległości między pracownikami poprzez przygotowanie stanowisk pracy w odległości co najmniej 1,5m, a w innym przypadku oddzielenie ich od siebie przegrodami np. z pleksi.
  2. Przeprowadzanie spotkań, seminariów, szkoleń za pomocą tele lub wideokonferencji. W innym przypadku należy zachować bezpieczną odległość (1,5m) oraz maksymalnie skrócić czas spotkania, które powinno odbywać się przy otwartych oknach lub drzwiach.
  3. Podzielenie zmian pracowników, jeśli umożliwia to charakter wykonywanych obowiązków, tak aby osoby mające bliski kontakt mijały się ze sobą w odstępach czasowych.
  4. Zwiększenie czasu i ilości przerw w pracy w celu ograniczenia liczby osób przebywających w tym samym czasie w miejscach wspólnych, takich jak: pokój socjalny, stołówka, kuchnia. Zmniejszenie ilości miejsc w w/w pomieszczeniach.
  5. Ograniczenie liczby osób jednocześnie korzystających z windy. Dopuszczalna liczba osób powinna zostać określona poprzez podzielenie maksymalnej liczby przez 3 – o czym należy poinformować na drzwiach.
  6. Odpowiednie rozmieszczenie miejsc powstawania skupisk ludzi, które powinny zostać dokładnie oznaczone. W częściach wspólnych należy wyznaczyć na podłodze strefy zapewniające zachowanie odpowiedniej odległości.
  7. Wykorzystywanie metody komunikacji na odległość zamiast komunikacji bezpośredniej.
  8. Umieszczenie w miejscu łatwo dostępnym numerów telefonów do stacji sanitarno-epidemiologicznej lub służb medycznych.

C. Wytyczne PIP

  1. W miarę możliwości ustawienie stanowiska pracy w taki sposób, aby pracownicy byli odwróceni do siebie plecami.
  2. Odizolowanie pracowników mogących wykonywać swoje zadania bez potrzeby dostępu do specjalistycznego sprzętu (np. do maszyn), poprzez zlecenie pracy m.in. w wolnym biurze, pokoju socjalnym, sali konferencyjnej. W razie konieczności należy dokonać adaptacji tych pomieszczeń oraz odpowiednio je oznakować.
  3. Określenie zasad korzystania z ciągów komunikacyjnych (m.in. schodów, korytarzy, wind) np. przez wprowadzenie ruchu jednokierunkowego.
  4. Polecenie wykonywania pracy zdalnej pracownikom szczególnie narażonym (np. w ciąży, chorym na cukrzycę, osobom starszym). W innym wypadku kierowanie ich do pracy niewymagającej wysiłku fizycznego przy jednoczesnym stosowaniu maseczek ochronnych.
  5. Ułatwienie korzystania z transportu indywidualnego np. udostępnienie miejsc parkingowych, miejsc do przechowywania rowerów.
  6. Nieobciążanie ponad miarę pracowników pozostałych w zakładzie pracy (ze względu na absencję pozostałych) oraz przestrzeganie czasu pracy i okresów odpoczynku.

III. WYTYCZNE PIP DOTYCZĄCE INFORMACJI PRZEKAZYWANYCH PRACOWNIKOWI

Pracodawca powinien przygotować plan działania, aby ograniczyć ryzyko związane z zakażeniem pracowników. Leży to nie tylko w ich interesie, ale także w interesie pracodawcy, bowiem zakażenie pracowników może doprowadzić do tymczasowego zamknięcia zakładu pracy. Zgodnie z wytycznymi PIP plan powinien zostać opracowany przez przedstawicieli kierownictwa, pracowników, przy współudziale lekarza medycyny pracy oraz specjalistów BHP. Niewątpliwie musi on uwzględniać specyfikę funkcjonowania każdego zakładu pracy.

Wprowadzenie nowych obowiązków może wiązać się z koniecznością zmiany regulaminu pracy lub wydania stosownego obwieszczenia, celem poinformowania pracowników w sposób zwyczajowo przyjęty u danego pracodawcy o dokonanych zmianach. Niezbędne może również stać się przeprowadzenie odpowiedniego szkolenia. Pracodawca powinien również przygotować procedury na wypadek konieczności ograniczenia lub zamknięcia zakładu pracy.

Ponadto, zgodnie z wytycznymi PIP pracodawca powinien udostępnić w ogólnodostępnych miejscach zakładu pracy informacje:

  1. o wzmożonych zasadach higieny panujących w zakładzie pracy (np. o częstym myciu rąk);
  2. zachęcające do pozostania w domu w przypadku choroby, jak również o zasadach kichania, o zasadach dotyczących korzystania z maseczek i rękawiczek jednorazowych, a także o szkodliwości dotykania dłońmi okolic oczu, nosa, ust;
  3. zakazujące przyjścia do pracy pracownika objętego kwarantanną, izolacją oraz mającego kontakt z osobą zakażoną, chorą;
  4. zachęcające do unikania, w miarę możliwości, środków transportu zbiorowego;
  5. zachęcające osoby mieszkające w pobliżu zakładu pracy do podróży pieszo;
  6. zachęcające do dokonywania codziennej samooceny zdrowia;
  7. zachęcające do dokonywania płatności bezgotówkowej.

IV. WYTYCZNE MR i GIS DOTYCZĄCE PRZYGOTOWANA ZAKŁADU PRACY NA ZAKAŻENIE PRACOWNIKA ORAZ DOTYCZĄCE PROCEDURY POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU ZAKAŻENIA PRACOWNIKÓW

A. Wytyczne MR i GIS dotyczące przygotowania zakładu na zakażenie pracownika

Pracodawca powinien wprowadzić procedury związane z przygotowaniem na wypadek podejrzenia u pracownika zakażenia koronawirusem. Powinny one uwzględniać w szczególności:

  1. poinstruowanie pracowników, iż w sytuacji wystąpienia objawów nie powinni przychodzić do pracy, powinni pozostać w domu i skontaktować się telefonicznie z lekarzem lub oddziałem zakaźnym w celu uzyskania teleporady medycznej. W przypadku pogorszenia się stanu zdrowia powinni oni zadzwonić pod numer 999 lub 112 i bezwzględnie powiedzieć, że mogą być zakażeni koronawirusem;
  2. śledzenie informacji dostępnych na stronach: www.gis.gov.pl lub www.gov.pl/koronawirus jak również zmian wynikających z obowiązujących przepisów prawa;
  3. wyznaczenie pomieszczeń przeznaczonych do czasowej izolacji osoby posiadającej objawy zakażenia;
  4. zapewnienie maseczek oraz rękawiczek dla osoby z objawami zakażenia.

B. Wytyczne MR i GIS dotyczące postępowania w przypadku zakażenia pracownika

  1. Niezwłoczne odsunięcie od pracy osoby, u której wystąpiły niepokojące objawy.
  2. Odizolowanie od reszty pracowników – w uprzednio przygotowanym pomieszczeniu.
  3. Wyposażenie go w maskę ochronną oraz rękawiczki jednorazowe.
  4. Zawiadomienie właściwej miejscowo stacji sanitarno-epidemiologicznej oraz stosowanie się do wydanych instrukcji i poleceń.
  5. Odesłanie pracownika indywidualnym transportem do domu.
  6. Ustalenie obszaru, w którym poruszał się pracownik oraz wyłączenie go z użytku. Należy przeprowadzić jego dokładną dezynfekcję, jak również wszelkich narzędzi i przedmiotów, które dotykał pracownik (za pomocą środków aktywnych przeciwko wirusom). Dezynfekcja powinna obyć się przez osobę wskazaną przez pracodawcę oraz zostać udokumentowana.
  7. Ustalenie pracowników, klientów oraz innych osób, które miały bezpośredni kontakt lub mogły zostać zarażone, w szczególności poprzez zabezpieczenie nagrań z monitoringu oraz przeprowadzenie wywiadu wśród pracowników. W przypadku, gdy dana osoba miała kontakt z osobą chorą powinna zgłosić to pracodawcy lub osobie przeprowadzającej kontrolę sanitarną i stosować się do jego poleceń.

Aby zwiększyć szansę ochrony zakładu przed zamknięciem należy nakazać pracownikom mającym kontakt z osobą zakażoną powstrzymanie się od świadczenia pracy stacjonarnej oraz ustalić krąg osób, z którymi mieli kontakt. Pracodawca nie ma prawa wysłać pracownika na kwarantannę, jednak może nakazać mu m.in. pracę zdalną. Decyzję w sprawie kwarantanny może wydać inspektor sanitarny.

Osoba, która miała bliski kontakt z osobą zakażoną powinna zostać poddana kwarantannie, o czym ma obowiązek zawiadomić pracodawcę. Może tego dokonać telefonicznie lub za pomocą systemu teleinformatycznego. Bliski kontakt oznacza m.in.:

  1. Pozostawanie z osobą chorą w odległości mniej niż 2 metry przez ponad 15 min.
  2. Bezpośredni kontakt fizyczny z osobą zakażoną (np. podanie ręki).
  3. Bezpośredni kontakt fizyczny bez zabezpieczenia z wydzielinami osoby zakażonej.
  4. Prowadzenie rozmowy twarzą w twarz przez ponad 15 min.
  5. Zamieszkiwanie z osobą zakażoną.

Osoby, które nie miały bliskiego kontaktu nie muszą podejmować żadnych środków ostrożności ani wprowadzać żadnych zmian we własnych aktywnościach, takich jak uczęszczanie do pracy, chyba, że poczują się źle lub pracodawca poleci pracę zdalną, lub osoba przeprowadzająca kontrolę sanitarną nakaże innego zachowania.

V. INNE UPRAWNIENIA, OBOWIĄZKI I WYTYCZNE DLA PRACODAWCY

Praca zdalna

Zgodnie z wytycznymi MR i GIS oraz PIP pracodawca powinien zmienić organizację pracy w taki sposób, aby zapewnić większy udział pracy zdalnej. Stacjonarnie powinni pracować jedynie niezbędni, wykwalifikowani pracownicy. Jeżeli jest to niemożliwe, można wprowadzić tryb rotacyjny lub zminimalizować liczbę stale kontaktujących się ze sobą pracowników do 2-3 osób. W innym przypadku należy zapewnić organizację pracy tak, aby zminimalizować ryzyko zakażenia.

A. Uprawnienia i obowiązki wynikające z ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej jako: „Specustawa”).

  1. Uprawnienie do polecenia pracownikowi wykonywanie pracy zdalnej na czas oznaczony zgodnie z art. 3 Specustawy w okresie do 3 miesięcy od odwołania stanu epidemii, jeżeli pracownik posiada umiejętności, możliwości techniczne oraz lokalowe do wykonywania pracy, jak również gdy pozwala na to rodzaj pracy.
  2. Uprawnienie do polecenia pracownikowi prowadzenia ewidencji wykonanych czynności, uwzględniając opis tych czynności, datę oraz czas ich wykonania.
  3. Uprawnienie do cofnięcia polecenia wykonywania pracy zdalnej w każdym czasie.
  4. Obowiązek  zapewnienia środków technicznych do pracy zdalnej poprzez np. zezwolenie na czasowe ich zabranie z miejsca pracy oraz zapewnienie obsługi logistycznej pracy zdalnej. Pracownik nie ma obowiązku korzystania m.in. z własnego komputera.

B. Uprawnienia i obowiązki wynikające z wytycznych PIP

  1. Uprawnienie do wydania polecenia pracy zdalnej w dowolnej formie – dla celów dowodowych pożądane jest, aby polecenie to zostało stwierdzone pismem lub co najmniej przesłane pocztą elektroniczną. Polecenie nie wymaga uzasadnienia.
  2. Uprawnienie do swobodnego wydania polecenia w zakresie skracania i przedłużania pierwotnie określonego czasu wykonywania pracy zdalnej.
  3. Uprawnienie do wydania polecenia pracy zdalnej w innym miejscu niż dom pracownika, w tej sytuacji to na pracodawcy ciąży obowiązek przygotowania określonego miejsca do pracy zdalnej, udostępnienia środków technicznych, obsługi logistycznej.
  4. Uprawnienie do domagania się pracy zdalnej od osoby przebywającej na kwarantannie, chyba że zostanie uznana za niezdolną do pracy.

Warte wskazania jest także to, że pracownik nie ma prawa zakwestionować polecenia pracy zdalnej. Odmowa może być podstawą do pociągnięcia go do odpowiedzialności, włącznie z możliwością rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę.

Ponadto, według wytycznych PIP nie powinno ulec zmianie wynagrodzenie pracownika w przypadku wykonywania pracy zdalnej.

Obowiązek wypłaty wynagrodzenia w związku z zamknięciem zakładu lub jego części zgodnie z kodeksem pracy

Na pracodawcy ciąży również obowiązek zapłaty wynagrodzenia w przypadku zamknięcia zakładu lub jego części, gdy nie ma możliwości polecenia pracownikowi wykonywania pracy zdalnej. W tej sytuacji wydaje się (co zostało potwierdzone przez PIP), że zastosowanie znajdzie art. 81 § 1 k.p. Oznacza to, że pracodawca będzie zobowiązany zapłacić wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania pracownika określone stawką godzinową lub miesięczną. Jeżeli jednak składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania przysługuje mu 60% wynagrodzenia, nie mniej jednak niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wytyczne PIP dotyczące wsparcia pracowników przez pracodawcę

  1. Zorganizowanie m.in. wspólnego forum internetowego, na którym pracownicy będą mogli wyrazić swoje obawy, zadawać pytania, udzielać wzajemnego wsparcia, zgłaszać sugestie.
  2. Zapewnienie pomocy dla pracowników, którzy przeszli COVID-19, zapobieganie ich stygmatyzowaniu i dyskryminacji.
  3. Zapewnienie pomocy psychologicznej związanej z lękiem przed zarażeniem COVID-19, jak również umożliwienie konsultacji z lekarzem medycyny pracy sprawującymi opiekę profilaktyczną nad pracownikami.

Praktyczne informacje dotyczące delegacji, urlopu – wynikające z wytycznych PIP

  1. Pracownik może odmówić wyjazdu w miejsca, w których występuje koronawirus, w innym przypadku pracodawca powinien zapewnić środki ograniczające ryzyko zakażenia.
  2. Nie można zakazać pracownikowi wyjazdu na urlop w miejsce, gdzie występuje koronawirus.
  3. Nie można nakazać pracownikowi badań w przypadku powrotu z urlopu, na którym był narażony na zakażenie koronawirusem.
  4. Należy dopuścić pracownika do pracy po powrocie z urlopu, chyba że zostanie wydane polecenie pracy zdalnej.
  5. Można wyznaczyć urlop zaległy w czasie zagrożenia koronawirusem.

VI. UWAGI KOŃCOWE

Niniejsze opracowanie wskazuje najczęściej występujące obowiązki i uprawnienia pracodawców, jak również wytyczne, mające zastosowanie w różnorodnych rodzajach działalności.

Szczegółowe wytyczne można znaleźć pod adresami:

  1. https://www.pip.gov.pl/pl/wiadomosci/109995,bezpieczny-powrot-do-pracy-zalecenia-panstwowej-inspekcji-pracy.html
  2. https://www.pip.gov.pl/pl/wiadomosci/110129,bezpieczenstwo-i-ochrona-zdrowia-osob-pracujacych-w-czasie-epidemii-covid-19.html
  3. https://www.gov.pl/web/rozwoj/wytyczne-dla-branz
  4. https://uodo.gov.pl/pl/138/1516

Obowiązki i uprawnienia pracodawców można znaleźć w poniżej wskazanych aktach prawnych:

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. 2020 poz. 1356).
  2. Ustawa z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 poz. 374 z późn. zmianami).
  3. Ustawa z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 1985 nr 12 poz. 49 z późn. zmianami).
  4. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 nr 234, poz. 1570 z późn. zmianami).
  5. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zmianami).